Hoe verhouden de woorden zich tot de dingen? Dat is het centrale vraagstuk in Plato’s Cratylus, de eerste grote taalfilosofische studie in de Westerse traditie. In deze dialoog bemiddelt Socrates tussen Hermogenes en Cratylus. Zij vertegenwoordigen respectievelijk het conventionalistische (nomos) en het naturalistische (phusis) standpunt. Voor Hermogenes is taal een kwestie van louter conventie, terwijl er voor Cratylus zoiets bestaat als een (natuurlijke) juistheid van benamingen. De dialoog eindigt in onbeslistheid, maar het lijkt erop dat de latere geschiedenis Hermogenes gelijk heeft gegeven. Getuige daarvan het principe van de arbitrariteit van het teken (F. De Saussure), dat tot axioma werd verheven in de 20ste eeuwse linguïstiek en aanverwante domeinen, inclusief de lacaniaanse psychoanalyse.

Desondanks blijft er een fascinerende aantrekkingskracht uitgaan van Cratylus’ positie. Dat er toch een intieme connectie zou bestaan tussen woorden en dingen, dat de relatie tussen klank en betekenis op een of andere manier gemotiveerd zou zijn – daarvan dromen niet alleen dichters, kinderen en psychotici. Het is een gedachte die ons als sprekende wezens, bewust of onbewust,misschien allemaal wel ergens genegen is. Wie is er nooit getroffen door de beeldende sonoriteit van de taal? Wiezou ontkennen dat woorden – in weerwil van het Franse gezegde: le mot chien ne mord pas – wél kunnen bijten, ofminstens blaffen? Wie houdt niet vast aan de illusie dat denaam iets wezenlijks uitdrukt van de drager?

Tijdens deze studiedag willen we nagaan wat het vraagstuk arbitrariteit/motivatie kan betekenen voor de psychoanalyse, en omgekeerd. Op het snijpunt tussenpsychoanalyse en aangrenzende disciplines (filosofie,linguïstiek en literatuurwetenschap), zullen vijf sprekers, elk vanuit hun eigen invalshoek, een licht laten schijnen op kwesties zoals naamgeving, de oorsprong van de taal, mythisch denken, en de relatie tussen taal, beeld en lichaam. (Eli Noé)

De folder van deze studiedag vind je hier.

Datum

13 June 2018 | 9u00-17u00

Locatie

KANTL (Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde), Koningstraat 18, 9000 Gent

Programma

9u00 Onthaal

9u20 Eli Noé
Inleiding

9u40 David Schrans
“Judge of what?”: Taal en geweld als fundament voor de creatie bij Cormac McCarthy

10u30 Koffiepauze

10u50 Kris Pint
“Telegram en telefoon maken de kosmos kapot”: beeldtaal en lichaam bij Warburg en Kristeva

11u40 Nadia Sels
“Geef het een naam en het zal je dienen.” Taal, mythisch denken en de bezieling van de wereld

12u30 Lunch

14u00 Mladen Dolar
Naming and the Unnamable

14u50 Koffiepauze

15u10 Gertrudis Van de Vijver
De letter, de naam en de naamgeving

16u00 Discussie

16u50 Eli Noé
Slotwoord

Share on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someone